Teknolojinin ve dijital finansal araçların günlük hayatımıza entegrasyonu, geleneksel hukuki kavramların sınırlarını yeniden çizmeyi zorunlu kılmaktadır. Aile hukuku uyuşmazlıklarında, özellikle mal rejiminin tasfiyesi davalarında, son yılların en büyük ispat ve gizleme sorunu kripto varlıklar (Bitcoin, Ethereum, Altcoinler, Stablecoinler) etrafında dönmektedir. Gayrimenkul, araç veya banka mevduatları gibi geleneksel aktiflerin tapu kayıtları ve banka sorgularıyla kolayca tespiti mümkündür; ancak merkeziyetsiz yapısı, anonimliği ve sınır ötesi transfer kolaylığı nedeniyle kripto varlıklar, eşlerden biri tarafından mal kaçırma (TMK m. 229 – Ekleme yapılacak değerler) aracı olarak sıklıkla tercih edilmektedir.
Bu makalede; kripto varlıkların Türk Medeni Kanunu’ndaki yeri, mahkeme eliyle tespiti, uluslararası ve soğuk cüzdanlardaki varlıkların hukuki takibi, ispat yükü ve tasfiye aşamasında karşılaşılan pratik zorluklar detaylıca ele alınmıştır.
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 202. maddesi gereğince yasal mal rejimi Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi‘dir. Eşler arasında başka bir mal rejimi (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı vb.) sözleşmeyle kabul edilmemişse, evlilik süresince elde edilen her türlü değer “edinilmiş mal” hükmündedir.
Edinilmiş Mal Niteliği: TMK m. 219 uyarınca her eşin çalışma karşılığı elde ettiği kazançlar, sosyal güvenlik kurumlarından yapılan ödemeler, kişisel mallarının gelirleri ve edinimlerin karşılığı olan değerler edinilmiş maldır. Evlilik birliği içerisinde aile bütçesinden veya edinilmiş mallardan elde edilen gelirlerle satın alınan kripto paralar doğrudan edinilmiş mal rejimine tabidir.
Kişisel Mal Ayrımı: Eğer bir eş, evlilik öncesinde sahip olduğu bir varlığı satarak veya evlilik süresince kendisine gelen miras/karşılıksız kazandırma (bağış) ile elde ettiği nakdi doğrudan kripto varlığa yatırmışsa, bu varlık TMK m. 220 uyarınca kişisel mal niteliği taşıyabilir. Ancak burada ispat külfeti, varlığın kişisel mal olduğunu iddia eden eşe aittir. Karışım (mahlut) hallerinde, edinilmiş mallardan yapılan katkılar tasfiye hesabını etkiler.
Boşanma aşamasındaki eşlerin mal kaçırma saikiyle başvurduğu temel yöntemler şunlardır:
Yerli Borsalardan Yabancı Borsalara Fon Transferi: Türkiye’de yasal olarak faaliyet gösteren borsalardaki TL bakiyeleriyle kripto varlık alınıp, KYC (Müşterini Tanı) doğrulaması istemeyen veya yabancı merkezli borsalara (Binance, Bybit, OKX vb.) transfer edilmesi.
Merkeziyetsiz Borsalar (DEX) ve Stablecoin Kullanımı: Varlıkların USDT/USDC gibi sabit coinlere çevrilerek Uniswap, PancakeSwap gibi merkeziyetsiz yapılarda tutulması veya cüzdanlar arası çoklu transferlerle izin kaybettirilmesi.
Fiziki Soğuk Cüzdanlar (Cold Wallet): İnternet bağlantısı olmayan Ledger, Trezor gibi donanım cüzdanlara varlıkların çekilerek anahtar kelimelerin (seed phrase) gizlenmesi ve resmi kurumlardan tamamen soyutlanması.
Kripto varlıkların blokzincir üzerindeki takma isimli (pseudonym) yapısı ilk bakışta izlenebilirliği imkansız gibi gösterse de, paranın geleneksel finans sisteminden çıkış ve tekrar dönüş noktaları hukuki tespiti mümkün kılmaktadır. Aile Mahkemelerinde yürütülen tasfiye davalarında izlenmesi gereken aşamalı hukuki strateji şöyledir:
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve MASAK düzenlemelerine tabi olarak Türkiye’de faaliyet gösteren borsalar (BtcTurk, Paribu, Binance TR vb.) mahkemelerin müzekkerelerine yasal olarak yanıt vermekle yükümlüdür. Dava dilekçesinde veya delil listesinde bu husus açıkça belirtilerek;
İlgili eşin T.C. kimlik numarası üzerine kayıtlı hesap olup olmadığı,
Hesabın açılış tarihi, geriye dönük tüm işlem geçmişi (alım-satım, transferler),
Dava açıldığı tarihteki bakiye dökümleri ve Türk Lirası karşılıkları talep edilir.
Kripto borsalarına doğrudan Türkiye’deki bankalar aracılığıyla (Havale/EFT/FAST) para yatırıldığı için, banka hesap hareketleri en sağlam delil kaynağıdır.
Banka ekstrelerinde borsaların unvanları (örneğin; Diga Teknoloji, BtcTurk, Paribu Teknoloji) net bir şekilde görünür.
Bilirkişi incelemesiyle, evlilik birliği içinde bankadan kripto borsalarına gönderilen toplam anapara miktarı, transfer tarihleri ve sıklığı tespit edilerek, bu paranın hangi kaynaktan (maaş, ticari kazanç vb.) sağlandığı ortaya konur.
Kripto varlık uyuşmazlıklarında standart adli bilirkişilikin ötesinde, Blokzincir Adli Bilişim (Blockchain Forensics) uzmanlarından rapor alınması gerekebilir. Cüzdan adresleri biliniyorsa, halka açık defter (public ledger) üzerindeki işlemler zincir analizi araçları (Chainalysis, Elliptic vb.) ile takip edilerek varlığın nihai olarak hangi cüzdana gittiği mahkeme dosyasına sunulabilir.
Türk Medeni Kanunu m. 235 gereğince, mal rejiminin sona erdiği an (boşanma davasının açıldığı tarih), tasfiyenin hesabında baz alınacak değer tespiti anıdır.
Piyasa Değeri Esası: Tasfiye tasfiye anındaki (davanın açıldığı tarihteki) sürüm (piyasa) değerine göre yapılır. Dolayısıyla, dava tarihinden yıllar sonra karar verilse dahi, kripto paranın dava açıldığı günkü (veya tasfiye anına en yakın tarihteki) küresel borsalardaki anlık TL kuru üzerinden karşılığı hesaplanır.
Aktif Değerlere Ekleme (TMK m. 229): Eğer eşlerden biri boşanma davasından önceki 1 yıl içinde, diğer eşin rızası olmaksızın mal kaçırmak amacıyla kripto varlıklarını devretmiş, satmış veya cüzdandan uzaklaştırmışsa; bu değerler tasfiyede edinilmiş mal olarak hesaba eklenir. Mahkeme, bu devirleri karşılıksız kazandırma veya muvazaa yönünden değerlendirir.
Boşanma davalarında kripto varlıkların tespiti ve tasfiyesi, klasik hukuk ezberlerinin dışına çıkmayı, bilişim teknolojileri ve finansal piyasalarla hukuku harmanlamayı gerektiren multidisipliner bir süreçtir. Gizlendiği düşünülen kripto varlıkların tespiti için; banka hesap hareketlerindeki borsa transferlerinin takibi, yerli borsalara müzekkere yazılması ve gerektiğinde uzman bilirkişi raporlarıyla desteklenen kapsamlı bir delil stratejisi izlenmesi, hak kaybına uğranılmaması açısından hayati önem taşır.