⚖️FİKRİ SINAİ HAKLAR – HAKSIZ REKABET – Franchise Sözleşmesinin Feshi – Markaya Tecavüz İddiası – Adi Lisans Sahibinin Dava Hakkı – Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Sınırları ve Aşırı Sınırlama Nedeniyle Yok Hükmünde Olması 

🏛️ KARAR KÜNYESİ

• İlk Derece Mahkemesi: Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi

• Bölge Adliye Mahkemesi: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

• Esas – Karar No: 2019/1070 E. – 2022/784 K.

• Karar Tarihi: 20/05/2022

💡 UYUŞMAZLIK VE DAVA SÜRECİ Davacı lisans alan şirket, “Dönerci Orhan Rahmanoğlu” markasının franchise sözleşmesiyle davalıya kullandırıldığını, davalının cari borçlarını ödememesi üzerine sözleşmeyi tek taraflı feshettiklerini (05.09.2016 tebliğ) ileri sürmüştür. Davacı, fesihten sonra davalının aynı yerde “Dalya Döner & Köfte” adıyla dönercilik faaliyetine devam ettiğini, bunun franchise sözleşmesinin 6. maddesindeki “sona ermeden itibaren 1 yıl süreyle aynı gıda ürünleriyle işyeri açamaz” şeklindeki rekabet yasağına aykırı olduğunu, yazar kasa ve yemek fişlerinde hâlâ eski markanın göründüğünü belirterek markaya tecavüzün ve haksız rekabetin tespiti ile önlenmesini talep etmiştir.

Davalı ise fesihten sonra tabelayı değiştirdiğini, eski markaya ait materyalleri istifleyip kullanmadığını, fişlerdeki eski unvanın idari formaliteler ve entegrasyon süreçleri nedeniyle makul bir süre kalıp sonradan güncellendiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

İlk Derece Mahkemesi: Davanın reddine karar vermiştir. Davacı vekili, karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur.

📌 BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNİN ESAS GEREKÇESİ

İzmir BAM 11. Hukuk Dairesi, dosyadaki delil durumunu ve delil tespiti raporlarını inceleyerek ilk derece mahkemesinin ret kararını şu orijinal hukuki gerekçelerle uygun bulmuştur:

• Adi Lisans Sahibinin Dava Hakkı:

  “Lisans veren marka sahibi Kaan Rahmanoğlu’nun aynı zamanda davacı şirketin yetkilisi olması ve lisans alan davacı şirketin yetkilisi olarak bu davayı açması için vekaletname vermesi nedeni ile taraflar arasında düzenlenen franchise sözleşmesine konu bu markasına tecavüz nedeni ile marka sahibinin bu davadan haberdar olduğu ve davacı şirketin lisans alan olarak sözleşmeye konu markaya tecavüz ile ilgili bu davayı açmaya hak ve yetkisinin bulunduğu kabul edilmiştir.”

• Markasal Kullanım ve İltibas Riskinin Bulunmaması:

  “Davalının işyerindeki yazar kasa fişlerinde Dönerci Orhan ibaresi kullanılmış ve multinet ve benzeri firmalarla ilgili anlaşmaları gereği yemek fişlerinde işletme adı ‘Dönerci Orhan’ olarak geçmiş ise de; taraflar arasındaki sözleşmenin davacı tarafça feshedilmesinden sonra ancak makul sürede değişiklik işlenebilecektir… Davalının işlettiği restoranın tabelasında ‘Dalya Döner Köfte’ işletme adı bulunduğundan müşterilerin bu tabela sayesinde işletmeyi seçtikleri, bir kısım müşterilerin yemek fişi kullanmaları nedeniyle sonuç itibariyle ödeme sırasında işletmenin verdiği hizmetin kökeni konusunda yanılmayacakları, idari formalitelerin belirli başvuru ve kayıt süreçlerini gerektirdiği, dolayısıyla bir süre için bu türden fişlerin üzerinde markasal olmayan ibarenin kalmış olduğu, bu durumun bir iltibas riski yaratmadığı değerlendirilmiştir.”

• Rekabet Yasağının Yok Hükmünde Olması:

  “Taraflar arasında düzenlenen franchise sözleşmesinin 6.maddesinde ‘franchise alan, bu sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren 1 yıl süre ile aynı gıda ürünleri ile üretim ve satım konulu işyeri açamaz’ şeklinde düzenleme aşırı sınırlayıcı şekilde davalının ticari hayatının mahvına yol açacağından yok hükmündedir.”

• Hukuki Sonuç: Davalının fesihten sonra markayı kullanmadığı, yazar kasa fişlerindeki geçici durumun markasal kullanım ve haksız rekabet teşkil etmediği anlaşıldığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK’nın 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddine (Yargıtay yolu açık olmak üzere) karar verilmiştir.

⚖️ DAVAPORT YORUMU

Karar, franchise sözleşmelerinin feshinden sonraki tasfiye sürecine, dijital altyapı güncellemelerine ve sözleşmelerdeki rekabet yasaklarının sınırlarına dair çok önemli iki temel ilkeyi netleştirmektedir:

1. Sözleşme Serbestisi Ekonomik Özgürlüğü Yok Edemez (Rekabet Yasağı Sınırı): Franchise sözleşmelerine sıklıkla konulan “sözleşme bittikten sonra şu kadar süre aynı işi yapamaz” maddeleri, Türk Borçlar Kanunu ve dürüstlük kuralı çerçevesinde dar yorumlanır. Mahkeme, alt bayinin sözleşme bittikten sonra tamamen aynı gıda sektöründe iş yapmasını yasaklayan hükmü, “davalının ticari hayatının mahvına yol açacak derecede aşırı sınırlayıcı” bularak doğrudan yok hükmünde saymıştır. Rekabet yasaklarının geçerli olabilmesi için coğrafi bölge, süre ve konu bakımından makul, orantılı ve kişinin ekonomik varlığını tamamen bitirmeyecek nitelikte kurgulanması şarttır.

2. Yazar Kasa ve Yemek Fişlerindeki Gecikmeler “Makul Süre” İçinde İltibas Sayılmaz: Franchise feshinden sonra tabela, ambalaj ve menülerin derhal değiştirilmesi zorunludur (ki somut olayda davalı bunu yapmıştır). Ancak Multinet, Sodexo gibi üçüncü taraf yemek kartı firmalarıyla olan sistem entegrasyonları ile yazar kasa unvan değişiklikleri, idari ve teknik bürokrasi gerektirir. Mahkeme, bu sistemlerde eski unvanın bir süre daha görünmesini “markasal bir kullanım” veya “tüketiciyi yanıltmaya yönelik kasıtlı bir eylem” olarak görmemiş; tabelanın değişmiş olması karşılığında tüketicinin hizmet kökeninde yanılmayacağını kabul ederek makul süre içindeki idari formalite gecikmelerini hak ihlali saymamıştır.