⚖️ Anlaşmalı Boşanma Nedir?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma iradesiyle birlikte evliliğin sona ermesine bağlı tüm hukuki ve mali sonuçlar (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde tamamen mutabık kalarak evliliği sonlandırmasıdır.

Türk Medeni Kanunu uyarınca bu davanın açılabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  • Evlilik Süresi: Evlilik ilişkisinin en az 1 yıl sürmüş olması yasal bir zorunluluktur.

  • Protokol Şartı: Eşlerin hak kayıplarını önlemek adına tüm detayları net bir dille yazdığı, karşılıklı imzalanmış bir Anlaşmalı Boşanma Protokolü hazırlayıp mahkemeye sunması şarttır.

  • Duruşmaya Katılım: Vekiliniz (avukatınız) olsa dahi, hakim tarafların serbest iradelerini bizzat görmek adına iki tarafı da duruşmada bizzat dinlemek zorundadır.

🏛️ Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Anlaşmalı boşanma süreci, çekişmeli davalara göre çok daha hızlı ve pratik ilerler. Davayı açmak ve sonuçlandırmak için şu adımlar izlenir:

1. Dilekçe ve Protokolün Hazırlanması

İlk olarak boşanma iradesini içeren bir Dava Dilekçesi ve yukarıda bahsedilen tüm mali/hukuki şartları içeren Anlaşmalı Boşanma Protokolü (her sayfası eşlerce imzalanmış şekilde) hazırlanır.

2. Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

  • Görevli Mahkeme: Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi bulunmayan adliyelerde ise davaya Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi sıfatıyla) bakar.

  • Yetkili Mahkeme: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya boşanma davası açılmadan önce eşlerin son 6 aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Ancak anlaşmalı boşanmalarda taraflar yetki itirazında bulunmayacağı için Türkiye’deki herhangi bir adliyede de bu dava açılabilmektedir.

3. Harçların Yatırılması ve Tevzi İşlemi

Hazırlanan dilekçe ve protokol ile adliyenin Hukuk Tevzi Bürosuna başvurulur. Gerekli harç ve gider avansları vezneye yatırıldıktan sonra dava açılmış olur ve sistem otomatik olarak bir esas numarası ile Aile Mahkemesi tensip zaptını hazırlar.

4. Duruşma Gününün Alınması

Dava açıldıktan sonra mahkeme kalemi ile görüşülerek (veya kalemin tensip zaptı hazırlamasıyla) yakın bir tarihe duruşma günü verilir. Anlaşmalı boşanmalarda genellikle tek duruşmada karar çıkmaktadır.

📋 Gerekli Belgeler Nelerdir?

  • Eşlerin her ikisi tarafından imzalanmış Anlaşmalı Boşanma Protokolü (Asıl nüsha)

  • Boşanma davası Dava Dilekçesi

  • Tarafların kimlik fotokopileri

  • Varsa dava açılışında sistemden çekilen nüfus kayıt örneği

  • Gerekli harç ve gider avansının yatırıldığına dair makbuzlar

⚖️ Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) Nedir?

Halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinen dava türü, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında düzenlenen, hukukumuzdaki en yaygın genel boşanma sebebidir.

Bu dava, eşler arasında yaşanan uyuşmazlıkların, sadakatsizliklerin, ekonomik veya duygusal şiddetin evlilik bağını tamamen koparması ve taraflar için ortak hayatı sürdürmeyi imkansız (çekilmez) hale getirmesi durumunda açılır.

📜 İlgili Kanun Maddesi: Türk Medeni Kanunu Madde 166

Evlilik birliğinin sarsılması (TMK m. 166/1-2):

  • Fıkra 1: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”

  • Fıkra 2: “Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilir.”

     

📋 Şiddetli Geçimsizlik Sayılan Durumlar (Yargıtay Kararlarına Göre)

Yargıtay emsal kararlarında, evlilik birliğini temelinden sarsan davranışları şu ana başlıklar altında toplamaktadır:

  • Duygusal Şiddet ve Saygısızlık: Eşe karşı sürekli soğuk ve ilgisiz davranmak, sevgisinin bittiğini söylemek, eşi aşağılamak, küfretmek veya başkalarının yanında küçük düşürmek.

  • Fiziksel ve Sözlü Tehdit: Eşe, çocuklara ya da eşin ailesine yönelik fiziksel şiddet uygulamak, şiddet eğiliminde bulunmak veya ölümle/zarar vermekle tehdit etmek.

  • Güven Sarsıcı Davranışlar: Sadakat yükümlülüğünü doğrudan ihlal etmese bile (zina boyutuna varmayan), karşı cinsle şüphe uyandıracak ve eşini incitecek düzeyde yoğun gizli iletişim kurmak, sürekli yalan söylemek.

  • Ekonomik Şiddet ve Sorumsuzluk: Evin geçimini sağlayacak maddi katkıyı kasten sunmamak, ailenin parasını kumar, şans oyunları veya aşırı borçlanma ile çarçur etmek, eşin çalışmasına haksız yere engel olmak.

  • Birlik Görevlerini İhmal Etmek: Evlilik yaşamının getirdiği sorumluluklardan kaçmak, sürekli olarak evi terk etmek veya haklı bir sebep olmaksızın cinsel birliktelikten kaçınmak.

  • Aile Müdahalesine Sessiz Kalmak: Kendi ailesinin eşine kötü davranmasına, hakaret etmesine veya evliliğe aşırı müdahale etmesine sessiz kalmak, eşini korumamak.

🏛️ Dava Süreci ve İspat Yükü

Şiddetli geçimsizlik davası kural olarak bir Çekişmeli Boşanma Davasıdır. Bu nedenle davanın kazanılması ve hak kayıplarının önlenmesi için şu kurallara dikkat edilmelidir:

1. Kusur İlkesi

Davayı açan eşin, diğer eşten daha az kusurlu olması veya en azından karşı tarafın da evlilikte bir kusurunun bulunması gerekir. Evliliği tamamen kendi kusurlu davranışlarıyla bitiren bir eşin açtığı dava, karşı tarafın haklı itirazı halinde reddedilir.

2. Delillerle İspat Zorunluluğu

“Eşim bana kötü davranıyor” demek mahkemede tek başına yeterli değildir. İddia edilen tüm geçimsizlik nedenleri hukuka uygun delillerle kanıtlanmalıdır. Başlıca deliller:

  • Tanık Beyanları: Evlilik içindeki geçimsizliğe, tartışmalara bizzat şahit olmuş aile yakınları, komşular veya arkadaşların mahkemedeki ifadeleri en güçlü delillerdendir.

  • Yazılı ve Dijital Kayıtlar: Tehdit, hakaret veya güven sarsıcı durumları içeren WhatsApp mesajları, SMS’ler, e-postalar veya sosyal medya paylaşımları.

  • Resmi Belgeler: Varsa darp raporları, polis karakolu şikayet evrakları, aile içi şiddet nedeniyle alınmış uzaklaştırma/koruma kararları, banka veya otel kayıtları.

📌 Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: TMK Madde 166 uyarınca açılacak tüm boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi’nin kurulmadığı küçük ilçelerde ise davaya Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi sıfatıyla) bakar.

  • Yetkili Mahkeme: Davacının veya davalının yerleşim yeri adliyesi ya da eşlerin davadan önce son 6 aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Davacı bu seçeneklerden dilediği adliyede davayı açabilir.

⚖️Sadakatsizlik Nedeni İle Boşanma Davaları Usul Notları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Uygulamada en sık düşülen yanılgı, her sadakatsizlik vakasını “Zina (TMK m. 161)” olarak nitelendirip dava açmaktır. Zina davasının kabulü için “cinsel ilişkinin varlığının” kesin delillerle ispatlanması şarttır. Otel kayıtlarında sadece oda paylaşımı veya yoğun mesajlaşmalar/flörtöz yazışmalar cinsel ilişkiyi tam ispatlamadığı takdirde zina davası reddedilir. Bu nedenle riske girmemek adına, cinsel ilişkinin tam ispatlanamadığı ama sadakat yükümlülüğünün ihlal edildiği (güven sarsıcı davranışlar, flörtöz ilişkiler vb.) durumlarda dava, TMK m. 166/1 uyarınca “Evlilik birliğinin temelinden sarsılması” (Genel Boşanma) hukuki sebebine dayandırılmalıdır. Bu genel sebebe dayalı davalarda, zinanın aksine 6 aylık veya 5 yıllık hak düşürücü süreler uygulanmaz; ancak sadakatsizlik vakasının öğrenilmesinden sonra sergilenen “açık veya zımni af” niteliğindeki davranışlar (birlikte tatile gitme, aynı evde yaşamaya devam etme vb.) davaya konu edilen o geçmiş sadakatsizlik vakalarını bir daha boşanma sebebi olarak ileri sürme hakkını ortadan kaldırır.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun gereğince aile hukukundan doğan tüm uyuşmazlıklarda mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı adliyelerde dava, bu sıfatla bakılmak üzere Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.

  • Yetkili Mahkeme: Boşanma davalarında yetki kesin olmayıp alternatiftir. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesinde açılabileceği gibi, davadan önce son 6 aydır eşlerin birlikte oturdukları yer mahkemesinde de ikame edilebilir.

💰 2. Maddi ve Manevi Tazminatın Şartları (TMK m. 174)

  • Sadakatsizlik/güven sarsıcı davranışlar nedeniyle açılan davalarda davacı lehine tazminata hükmedilebilmesi için:

    1. Maddi Tazminat: Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri (evlilikle sağlanan geçim desteği, eşin sosyal güvencesi vb.) haleldar olan kusursuz veya daha az kusurlu taraf talep edebilir.

    2. Manevi Tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar (sadakatsizlik ve güven sarsıcı eylemler) yüzünden kişilik hakkı ağır surette saldırıya uğrayan kusursuz veya daha az kusurlu taraf, hakimden uygun bir miktar paranın ödenmesini isteyebilir. Yargıtay, evlilik içi sadakatsizliği ve üçüncü bir kişiyle flörtöz bağ kurulmasını doğrudan kişilik haklarına ağır bir saldırı olarak kabul eder.

🔒 3. Geçici Tedbirler (Nafaka ve Velayet)

  • Dava açılmasıyla birlikte hakim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine (Tedbir Nafakası), eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına (Geçici Velayet ve iştirak ilişkisi) ilişkin geçici önlemleri resen (kendiliğinden) almakla yükümlüdür (TMK m. 169).

⚖️ Zina Nedeniyle Boşanma Nedir?

Zina nedeniyle boşanma davası, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 161. maddesinde düzenlenen, hukukumuzdaki en ağır ve mutlak boşanma sebeplerinden biridir.

Eşlerden birinin, evlilik birliği devam ederken karşı cinsten bir kişiyle kendi iradesiyle cinsel ilişkide bulunması “zina” olarak tanımlanır. Bu davanın en büyük özelliği mutlak bir sebep olmasıdır; yani zinanın varlığı mahkemede kanıtlandığı an, hakim evliliğin çekilmez hale gelip gelmediğini araştırmaksızın doğrudan boşanma kararı vermek zorundadır.

📜 İlgili Kanun Maddesi: Türk Medeni Kanunu Madde 161

Zina (TMK m. 161):

  • Fıkra 1: “Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir.”

  • Fıkra 2 (Hak Düşürücü Süre): “Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.”

  • Fıkra 3 (Affetme): “Affeden tarafın dava hakkı yoktur.”

⚠️ Zina Davasında Çok Kritik Hukuki Kurallar

Zina iddiasıyla dava açarken kanunun koyduğu katı kurallara ve sürelere dikkat etmek hayati önem taşır:

1. Hak Düşürücü Süreler (TMK m. 161/2)

  • 6 Aylık Süre: Aldatılan eş, zina eylemini ve aldatan kişinin kim olduğunu öğrendiği andan itibaren 6 ay içinde bu davayı açmak zorundadır. Bu süre geçtikten sonra zina özel sebebine dayanarak dava açılamaz.

  • 5 Yıllık Süre: Aldatma eylemi gizli kalmış ve hiçbir şekilde öğrenilmemiş olsa bile, zinanın yapıldığı tarihin üzerinden 5 yıl geçmesiyle dava hakkı zamanaşımına uğrar (eylem süreklilik arz ediyorsa son eylem tarihi esas alınır).

2. Affetme Durumu (TMK m. 161/3)

Eğer aldatılan eş, durumu öğrendikten sonra diğer eşi sözlü, yazılı veya davranışsal olarak (örn. birlikte tatile gitmek, evliliğe hiçbir şey olmamış gibi devam etmek) affettiğini beyan ederse, artık zina sebebine dayanarak dava açma hakkını tamamen kaybeder.

3. Cinsel İlişki Şartı

Yargıtay içtihatlarına göre zinanın kabulü için taraflar arasında cinsel ilişkinin gerçekleşmiş olması veya gerçekleştiğine dair tam bir kanaat uyandıracak somut durumların varlığı gerekir. Sadece flört etmek, telefonda cinsel içerikli mesajlaşmak veya sarılmak “zina” değil, genel boşanma sebebi olan “Güven sarsıcı davranış” veya “Haysiyetsiz hayat sürme” kapsamına girer.

📊 Zina Davasında İspat ve Deliller

Ceza hukukundaki gibi gizli ses/görüntü kaydı almak boşanma davalarında da kural olarak hukuka aykırıdır; ancak Yargıtay, evlilik odası gibi ortak alanlarda ani gelişen durumların kayda alınmasını veya aldatmayı kanıtlayacak başka çare kalmaması durumunda sunulan bazı dijital delilleri kabul edebilmektedir. Zina davasında en sık kullanılan hukuka uygun deliller şunlardır:

  • Otel ve Konaklama Kayıtları: Eşin, karşı cinsten biriyle aynı otel odasında kaldığına dair emniyetten celp edilecek otel kayıtları (Zinanın varlığına mutlak karine sayılır).

  • Fotoğraf, Video ve Sosyal Medya: Ortak yaşam alanlarında, sosyal medyada veya kamusal alanda üçüncü kişilerce çekilmiş, cinsel yakınlığı gösteren görseller.

  • GSM ve Mesajlaşma Kayıtları: Aldatılan eşin doğrudan içeriğine erişemese bile, mahkeme kanalıyla istenen geriye dönük arama/mesajlaşma dökümlerinde (HTS kayıtları) gece geç saatlerde yapılan yoğun ve şüpheli görüşme trafiği.

  • Tanık Beyanları: Tarafları uygunsuz durumlarda gören komşu, arkadaş veya otel personeli gibi üçüncü kişilerin mahkemedeki ifadeleri.

  • Hamilelik veya Cinsel Hastalıklar: Eşin, evlilik dışı bir ilişkiden çocuk sahibi olması veya evlilik birliği dışından bulaşan zührevi bir hastalığa yakalandığının tıbbi raporla kanıtlanması.

🔥 Zina Davasının Mal Paylaşımına Büyük Etkisi (TMK m. 252)

Zina davası açmanın, eşler arasındaki mal paylaşımına (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi) çok ağır bir etkisi vardır:

TMK Madde 252 uyarınca; Hakim, zina sebebiyle boşanmaya karar verirken, kusurlu eşin artık değerdeki (mal paylaşımındaki) pay oranının (yani %50’lik yasal hakkının) azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir. Maddi olarak aldatan eş büyük bir kayba uğrar.

📌 Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: TMK Madde 161 uyarınca açılacak zina nedeniyle boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde davaya Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi sıfatıyla) bakar.

  • Yetkili Mahkeme: Davacının veya davalının yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son 6 aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

⚖️ Davanın Hukuki Niteliği ve Temeli

Eşler arasında aksine bir sözleşme yoksa, 1 Ocak 2002 tarihinden sonra yasal mal rejimi Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi’dir (TMK m. 218-241).

Evlilik birliği ölümle sona erdiğinde, önce mal rejimi tasfiye edilir, ardından kalan miktar üzerinden miras paylaşımı yapılır. Katılma alacağı bir miras hakkı değil, evlilikten doğan nispi bir alacak hakkıdır. Bu nedenle terekeden (miras şirketinden) öncelikle bu alacağın ödenmesi gerekir.

👥 Davanın Tarafları Kimlerdir?

Evlilik birliği ölümle bittiğinde, bu dava iki farklı senaryoda karşımıza çıkar:

Senaryo A: Sağ Kalan Eşin Diğer Mirasçılara Karşı Açtığı Dava

  • Davacı: Sağ kalan eş.

  • Davalı: Ölen eşin diğer tüm mirasçıları (çocuklar, anne-baba, kardeşler vb.).

  • Amaç: Sağ kalan eş, evlilik içinde ölen eşin üzerine yapılan malların (ev, araba, bankadaki nakit vb.) net değerinin yarısını (%50 tasfiye payını) katılma alacağı olarak diğer mirasçılardan talep eder. Bu alacak alındıktan sonra, kalan kısım yasal miras paylarına göre (sağ kalan eş de dahil olmak üzere) tekrar paylaşılır.

Senaryo B: Ölen Eşin Mirasçılarının Sağ Kalan Eşe Karşı Açtığı Dava

  • Davacı: Ölen eşin (varsa ilk eşinden olan veya ortak) çocukları ya da diğer yasal mirasçıları.

  • Davalı: Sağ kalan eş.

  • Amaç: Eğer evlilik birliği içinde sağ kalan eşin üzerine çok fazla mal varlığı edinilmişse, ölen eşin mirasçıları, murislerinin (ölen kişinin) o mallar üzerindeki %50’lik katılma alacağı hakkını savunurlar. Sağ kalan eşten, murisin hakkı olan bu parayı terekeye (miras havuzuna) iade etmesini talep ederler.

📊 Mal Rejimi Tasfiyesinde Hesaplama Kriterleri

Mahkeme, katılma alacağını hesaplarken Türk Medeni Kanunu uyarınca şu ayrımı net bir şekilde yapar:

  1. Kişisel Mallar (Tasfiyeye Dahil Edilmez):

    • Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar.

    • Mal rejiminin başlangıcında eşlere ait olan veya sonradan miras yoluyla ya da karşılıksız kazandırma (bağış, hibe) yoluyla geçen mal varlığı değerleri.

    • Manevi tazminat alacakları.

    • Kişisel mallar yerine geçen değerler (örneğin; miras kalan bir evin satılıp yerine araba alınması halinde o araba da kişisel mal sayılır).

  2. Edinilmiş Mallar (Yarısı Karşı Tarafın Hakkıdır):

    • Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, mesleki kazançlar).

    • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler (emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı).

    • Kişisel malların gelirleri (örneğin; eşe babasından miras kalan dükkan kişisel maldır ve tasfiyeye girmez; ancak o dükkandan evlilik süresince biriken kira gelirleri edinilmiş mal sayılır ve davanın konusudur).

⏳ Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Ölümle sona eren mal rejimlerinde katılma alacağı davası açma süresi, Yargıtay hukuk genel kurulu kararları uyarınca, ölüm (yani mal rejiminin sona erme) tarihinden itibaren 10 yıldır. 10 yıllık süre geçtikten sonra açılan davalar zamanaşımı nedeniyle reddedilir.

🏛️ Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Mirasçıların açacağı katılma alacağı davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Dava mirasçıların arasında geçse de özü itibariyle bir mal rejimi tasfiyesi olduğu için Sulh Hukuk veya Asliye Hukuk mahkemeleri görevli değildir.

  • Yetkili Mahkeme: Mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda yetkili mahkeme, ölen eşin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 214/2).

🔥 Mirasçılar Açısından Çok Kritik Bir İstisna: Zina ve Hayata Kast (TMK m. 252 & 236/2)

Eğer evlilik birliği ölümle değil de sağlığında açılan bir Zina (TMK m. 161) veya Hayata Kast (TMK m. 162) davasının kabulüyle bitmiş olsaydı, kusurlu eşin mal paylaşımındaki payı hakim tarafından azaltılabiliyor veya tamamen kaldırılabiliyordu.

Ancak eşlerden biri dava sürerken veya dava açılmadan vefat ederse, altsoyun (mirasçıların) bu maddeye dayanarak sağ kalan eşin payını tamamen sıfırlaması kural olarak zordur. Sadece boşanma davası devam ederken eş ölmüşse ve mirasçılar davayı devralıp sağ kalan eşin “zinadan ötürü kusurlu olduğunu” kanıtlarsa bu haktan yararlanabilirler.

⚖️ İştirak Nafakası Nedir?

İştirak nafakası (çocuk nafakası), boşanma davası neticesinde velayeti kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocuğun bakım, barınma, sağlık, eğitim ve beslenme gibi yaşam giderlerine kendi gücü oranında katılmasını sağlayan yasal bir nafaka türüdür.

Bu nafakanın temel amacı, anne ve babanın boşanmış olsalar dahi çocuklarına karşı devam eden bakım yükümlülüğünü korumak ve çocuğun boşanmadan ötürü maddi bir mahrumiyet yaşamasını engellemektir.

  • Nitelikleri: İştirak nafakası doğrudan çocuk adına hükmedilen bir nafaka olup, velayeti alan eş tarafından çocuk için harcanmak üzere tahsil edilir. Eşin çalışıyor olması veya maddi durumunun iyi olması, diğer eşin iştirak nafakası ödeme yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca nafakanın miktarını etkiler.

  • Süresi: Kural olarak çocuk 18 yaşını doldurana (ergin olana) kadar devam eder. Ancak çocuk 18 yaşını doldurduğu halde eğitimi (lise, üniversite vb.) devam ediyorsa, iştirak nafakası kendiliğinden sona erer ve çocuk kendi adına Yardım Nafakası davası açarak eğitim hayatı boyunca bu desteği talep edebilir.

🏛️ İştirak Nafakası Davası Nasıl Açılır?

İştirak nafakası iki farklı yöntemle talep edilebilir:

1. Boşanma Davası ile Birlikte Talep Edilmesi

Açılacak olan anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davasının dilekçesinde, velayet talebiyle birlikte iştirak nafakası da istenir. Bu durumda nafaka için ayrı bir dava açılmasına gerek kalmaz.

  • Mahkeme süreci devam ederken hakim, çocuk mağdur olmasın diye dava sonuna kadar geçerli olmak üzere “Tedbir Nafakası”na hükmeder.

  • Boşanma davası kesinleştiğinde bu tedbir nafakası kendiliğinden “İştirak Nafakası”na dönüşür.

2. Boşanmadan Sonra Bağımsız Bir Dava Olarak Açılması

Boşanma davası sırasında nafaka talep edilmemişse, boşanma kararından sonra çocuğun ihtiyaçlarının artması durumunda veya daha önce hükmedilen nafakanın yetersiz kalması halinde (İştirak Nafakasının Artırılması Davası) her zaman ayrı bir dava açılabilir.

📋 Adım Adım Dava Süreci

  • Dilekçenin Hazırlanması: Davayı açacak olan velayet sahibi eş, çocuğun giderlerini (okul masrafları, servis ücreti, özel kurslar, sağlık harcamaları) ve karşı tarafın maddi gücünü ortaya koyan detaylı bir İştirak Nafakası (veya Nafakanın Artırılması) Dava Dilekçesi hazırlar.

  • Harçların Yatırılması: Adliye saraylarındaki Hukuk Tevzi Bürosuna başvurularak harç ve gider avansı vezneye yatırılır ve dava açılış işlemi tamamlanır. Nispi harç miktarının belirlenmesinde talep edilen yıllık nafaka toplamı esas alınır.

  • Ekonomik ve Sosyal Durum Araştırması (SED): Dava açıldıktan sonra mahkeme, tarafların gerçek gelirlerini, üzerlerine kayıtlı mal varlıklarını ve yaşam standartlarını tespit etmek için emniyet müdürlüğü aracılığıyla sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır. Hakim, bu araştırma ve sunulan deliller ışığında hakkaniyete uygun bir nafaka miktarı belirler.

📌 Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: İştirak nafakası ve nafakanın artırılması davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı adliyelerde ise davaya Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi sıfatıyla) bakar.

  • Yetkili Mahkeme: Boşanmadan sonra açılacak bağımsız nafaka davalarında yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının (yani velayet hakkına sahip olan eş ve çocuğun) yerleşim yeri mahkemesidir. Davacı eş, kendi oturduğu yerdeki adliyede bu davayı rahatlıkla açabilir.

⚖️ Otel Kayıtlarının Delil Tespiti Yoluyla İstenmesi Nedir? (TMK m. 161 & HMK m. 400-406)

Zina nedeniyle açılacak boşanma davalarında (TMK m. 161), en güçlü ve sarsılmaz delillerden biri otel konaklama kayıtlarıdır. Yargıtay yerleşik içtihatlarında, evli bir kişinin karşı cinsten bir yabancıyla aynı otel odasında kalmasını zinanın varlığına mutlak bir karine (kesin delil) olarak kabul etmektedir.

Ancak otellerin geriye dönük güvenlik kamerası (koridor, resepsiyon) görüntüleri ve log kayıtları sistem tarafından otomatik olarak silindiği veya kötü niyetle karartılabildiği için, asıl boşanma davası açılmadan önce Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 400 uyarınca “Delil Tespiti” istenmesi hayati önem taşır.

📜 İlgili Kanun Maddeleri ve Hukuki Dayanak

1. Delil Tespiti İstenebilecek Haller (HMK m. 400/1): “Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut henüz dava açılmamış olmakla birlikte, delilin kaybolacağı veya ikamesinin çok güçleşeceği ihtimalini ispat etmek şartıyla delil tespiti isteyebilir.”

2. Acele Hallerde Tebligatsız Tespit (HMK m. 403/1): “Karşı tarafa tebligat yapılması zaman kaybına yol açacaksa veya delilin karartılması tehlikesi varsa, mahkeme karşı tarafa çağrı yapmadan da delil tespitine karar verebilir.”

⚠️ Otel Kayıtlarında Delil Tespiti İstenebilecek Somut Hususlar

Mahkemeden delil tespiti talep edilirken, otelden tam olarak hangi verilerin isteneceğinin nokta atışı belirtilmesi gerekir. Talep edilebilecek unsurlar şunlardır:

  • Resepsiyon ve Giriş-Çıkış (Fatura/Fis) Kayıtları: Eşin ve üçüncü şahsın otele giriş yaptığı saat, çıkış yaptığı saat, ödemeyi kimin yaptığı ve faturanın kimin adına kesildiği bilgisi.

  • Aynı Odada Konaklama Verisi: Tarafların aynı oda numarası altında (Örn: 401 nolu oda) birlikte sicil kaydı açtırıp açtırmadıkları.

  • Kamera ve Koridor Görüntüleri: Ortak alanlardaki (özellikle kalınan odanın girişini gören koridor kameraları) görüntülerin yok olma tehlikesine binaen CD, DVD veya Flash Bellek ortamına aktarılarak mühürlenmesi.

🏛️ Görevli, Yetkili Mahkeme ve Usul Kuralları

  • Görevli Mahkeme: Boşanma davasına hazırlık niteliğinde olduğundan görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme (Çok Kritik): HMK Madde 401 uyarınca henüz esas dava açılmamışsa delil tespiti, asıl davaya bakacak olan mahkemeden (eşlerin yerleşim yeri veya son 6 aydır oturdukları yer) ya da delilin bulunduğu yer (otelin bulunduğu şehir) mahkemesinden istenebilir.

  • Tebligatsız İnceleme: Dilekçede işin “aciliyeti ve delilin karartılma/silinme tehlikesi” açıkça vurgulanarak, karşı tarafa tebligat çıkarılmadan (gıyabında) mahallinde bilirkişi marifetiyle inceleme yapılması talep edilmelidir.

📊 Dikkat Edilmesi Gereken Yargıtay Kriterleri

  1. Aynı Odada Kalma Şartı: Yargıtay, eşin üçüncü bir şahısla aynı otelde fakat farklı odalarda kalmasını doğrudan zina (cinsel ilişki) kanıtı saymamakta; bunu genel boşanma sebebi olan “güven sarsıcı davranış” olarak değerlendirmektedir. Zina davasının kazanılması için aynı odada kalındığının tespiti şarttır.

  2. Ölçülülük İlkesi: Mahkemeden “Eşimin son 5 yıldaki tüm otel kayıtları gelsin” şeklinde ucu açık bir talepte bulunulamaz. Elinizde somut bir ipucu (belge, mesaj, tarih) olmalı ve tespit talebi nokta atışı tarih aralıklarıyla sınırlandırılmalıdır.

  3. Emniyet (AKBS) Kayıtları: Oteller, konaklayan kişilerin kimlik bilgilerini her gece Anlık Kimlik Bildirim Sistemi (AKBS) üzerinden emniyete bildirmek zorundadır. Otel kendi sisteminden verileri silse bile, mahkeme kanalıyla Emniyet Genel Müdürlüğü’nden bu geçmiş kayıtlar (HTS kayıtları gibi) her zaman celp edilebilmektedir. Ancak koridor kamera görüntüleri emniyete gitmediği için yerinde tespit sadece kamera kayıtları için zorunludur.

⚖️  Ziynet Eşyalarının İadesi Davaları Usul Notları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Ziynet eşyalarının iadesi davalarında en sık düşülen usul hatası, harca esas değerin (H.E.D) rastgele yazılmasıdır. Bu dava türü maktu değil, nispi harca tabidir. Dava açılırken gösterilen kısmi değer üzerinden peşin harç yatırılır; yargılama aşamasında kuyumcu bilirkişinin raporuyla netleşen güncel altın ve döviz değeri üzerinden ise harç tamamlama (ıslah veya talep artırım) dilekçesi verilerek eksik harç ikmal edilmek zorundadır.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi’dir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.

  • Yetkili Mahkeme: Bu dava genel olarak derdest (devam eden) bir boşanma davası ile birlikte veya boşanmadan sonra açıldığından, HMK’daki genel yetki kuralları ve boşanma davasına bakan mahkemenin yetkisi (eşlerden birinin yerleşim yeri) esas alınabilir.

👤 2. İspat Yükü ve Delillerin Niteliği Ziynet davalarında en kritik unsur ispat külfetidir. Davacı kadın, bu takıların düğünde kendisine takıldığını ve evden ayrılırken bu takıların zorla elinden alındığını ya da davalı koca tarafından bozdurularak harcandığını ispatlamakla yükümlüdür. Bu hususta en güçlü deliller; düğün fotoğraf ve video kayıtları, balayı fotoğrafları, aile içi mesajlaşma/ses kayıtları ve olaya doğrudan şahit olan tanık beyanlarıdır.

💰 3. Kademeli Dava   Dilekçe kurgulanırken doğrudan para talep etmek yerine mutlaka kademeli (terditli) bir istemde bulunulmalıdır. Talebin ilk sırasına altınların “Aynen İadesi” yazılmalı, hemen altına “aynen iade mümkün olmadığı takdirde dava tarihindeki nakdi bedelinin” tahsili eklenmelidir. Bu kurgu, icra aşamasında altınların ayni olarak talep edilebilmesi için usuli bir zorunluluktur.

⚖️ Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanma iradeleriyle birlikte evliliğin sona ermesine bağlı tüm hukuki ve mali sonuçlar üzerinde vardıkları mutabakatı gösteren resmi bir hukuki belgedir. Anlaşmalı boşanma davasının açılabilmesi ve mahkemenin boşanmaya karar verebilmesi için bu protokolün taraflarca imzalanmış ve mahkemeye sunulmuş olması yasal bir zorunluluktur.

📋 Anlaşmalı Boşanma Davasının Şartları

Bir evliliğin anlaşmalı olarak sonlandırılabilmesi için Türk Medeni Kanunu uyarınca şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  • Evlilik Süresi: Evlilik ilişkisinin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır.

  • Ortak İrade: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi gerekir.

  • Protokol Standartları: Hakim, tarafların mali sonuçlar ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemelerini uygun bulmalıdır.

  • Bizzat Katılım: Vekil (avukat) bulunsa dahi, hakim tarafların serbest iradelerini bizzat görmek adına iki tarafı da duruşmada bizzat dinlemek zorundadır.

🔍 Bir Protokolde Mutlaka Bulunması Gereken Unsurlar

Eksik veya hatalı hazırlanan protokoller davanın uzamasına ya da ileride yeni hak kayıplarına (örn. mal paylaşımı davalarına) yol açabilir. Bu nedenle bir protokolde şu başlıkların netliğe kavuşturulması gerekir:

1. Boşanma İradesi

Tarafların evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabul ettikleri ve karşılıklı olarak boşanmayı istedikleri açıkça belirtilmelidir.

2. Velayet ve Kişisel İlişki

  • Müşterek çocukların velayetinin hangi tarafta kalacağı net olarak yazılmalıdır.

  • Velayeti almayan tarafın çocukla hangi günlerde, bayramlarda ve tatillerde görüşeceği (kişisel ilişki tesisi) şüpheye yer bırakmayacak şekilde (örn. “Her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cumartesi saat 10:00 ile Pazar saat 17:00 arası”) gün ve saat belirtilerek şerh edilmelidir.

3. İştirak Nafakası (Çocuklar İçin)

Velayeti almayan eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödeyeceği aylık nafaka miktarı belirlenmelidir. Bu nafakanın her yıl hangi oranda (örn. ÜFE/TÜFE veya sabit %X oranında) artırılacağı da protokole eklenmelidir.

4. Yoksulluk Nafakası (Eş İçin)

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa diğer tarafın ödeyeceği aylık tutardır. Taraflar karşılıklı olarak nafaka talep etmiyorsa, “Tarafların birbirlerinden yoksulluk nafakası talebi yoktur, bu haklarından feragat etmişlerdir” ibaresi eklenmelidir.

5. Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen ya da kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf lehine bir tazminat ödenecekse tutarı ve ödeme şekli yazılır. Eğer tazminat istenmiyorsa, karşılıklı olarak feragat edildiği açıkça belirtilmelidir.

6. Mal Paylaşımı ve Ev Eşyaları

  • Evlilik birliği içinde edinilen taşınmazlar (ev, arsa), araçlar ve banka hesaplarındaki birikimlerin kimde kalacağı şasi/tapu bilgileri verilerek yazılmalıdır.

  • Ev eşyalarının ve ziynet eşyalarının (takıların) paylaşımı konusunda tarafların birbirini ibra ettiği (tümüyle anlaştığı) eklenmelidir.

  • Eğer tarafların bu konuda hiçbir talebi kalmadıysa, “Taraflar mal rejimi tasfiyesi, ev ve ziynet eşyaları hususunda tamamen anlaşmış olup, birbirlerinden ileriye dönük hiçbir hak ve alacak taleplerinin olmadığını beyan ve kabul ederler” şeklinde kesin bir hüküm kurulmalıdır.

🛠️ Protokol Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gereken İpuçları

  • Net ve Açık Dil: “İleride değerlendirilecektir”, “Makul bir miktarda anlaşılacaktır” gibi muğlak ifadeler mahkeme tarafından kabul edilmez. Her şey net rakamlar, tarihler ve şartlar içermelidir.

  • Yıllık Artış Oranı: Hem iştirak hem de yoksulluk nafakası için gelecekteki enflasyon karşısında değer kaybını önlemek adına her yıl yapılacak artış oranı (enflasyon endeksi) mutlaka yazılmalıdır.

  • İmza: Protokolün her sayfası taraflarca ortaklaşa imzalanmalı ve dava dilekçesinin ekinde Aile Mahkemesi’ne sunulmalıdır.

⚖️ Eğitim Kişisel İlişki Malvarlığı Yönünden Geniş Kapsamlı Protokol

Bu protokolde, çocuğun eğitim ve sağlık giderleri ile ayrıntılı kişisel ilişki süreleri ve Malvarlığına ilişkin talepler biraz daha kapsamlı düzenlenmiştir. 

⚖️ Eğitim Kişisel İlişki Malvarlığı Yönünden Geniş Kapsamlı Protokol

Bu protokolde, çocuğun eğitim ve sağlık giderleri ile ayrıntılı kişisel ilişki süreleri ve Malvarlığına ilişkin talepler biraz daha kapsamlı düzenlenmiştir. 

⚖️6284 Sayılı Kanun Uyarınca Koruma ve Uzaklaştırma Davaları Usul Notları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen önleyici tedbir kararları, niteliği gereği gecikmesinde sakınca bulunan halleri önlemek amacıyla ihdas edilmiştir. En kritik usul kuralı, tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmasının zorunlu olmamasıdır (6284 m. 8/3). Ancak uygulamada, haksız itirazların önüne geçmek, tedbirin süresini (örneğin 6 ay gibi uzun bir süre) yüksek tutabilmek ve özellikle karşı tarafın “sosyal medya üzerinden ifşa, şantaj, itibar suikastı veya tehdit” gibi adli makamları da manipüle etmeye yönelik eylemlerini durdurabilmek için; WhatsApp ekran görüntüleri, SMS kayıtları veya sosyal medya paylaşımları gibi somut emarelerin dilekçeye eklenmesi kararın mutlak surette lehe çıkmasını sağlar.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararı vermeye mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi’nin bulunmadığı yerlerde (müstakil adliye olmayan ilçe adliyelerinde vb.) dava, bu sıfatla bakılmak üzere Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde ikame edilir.

  • Yetkili Mahkeme: Kanunda kesin bir yetki kuralı düzenlenmemiştir. Şiddet mağdurunun bulunduğu, sığındığı veya korunan kişinin en kolay ulaşabileceği yer mahkemesi yetkilidir. Bu durum, mağdurun bürokratik engellere takılmadan hızla koruma almasını amaçlar.

💰 2. Sosyal Medya İfşası ve İletişim Vasıtasıyla Şiddet (6284 m. 5/1-f)

  • Şiddet eylemi yalnızca fiziksel olarak gerçekleşmez. Karşı tarafın, yargılama aşamasındaki mahkeme dilekçelerini veya tarafların kişisel bilgilerini kamuoyu oluşturmak, mahkemeyi baskı altına almak veya “itibar suikastı/şantaj” mekanizması olarak kullanmak amacıyla sosyal medyada paylaşma tehdidi, kanunun 5/1-a (küçük düşürücü davranış) ve 5/1-f (iletişim araçlarıyla rahatsız etme) maddelerinin açık ihlalidir. Hakim bu durumda karşı tarafın korunan kişiyi bilişim yollarıyla da rahatsız etmesini kesin olarak yasaklar.

🔒 3. Tedbir Kararına Aykırılık ve Zorlama Hapsi (6284 m. 13)

  • Aile Mahkemesi tarafından verilen uzaklaştırma ve koruma kararları tebliğ edildikten sonra, şiddet uygulayan taraf bu kararın tek bir maddesini dahi ihlal ederse (örneğin korunan kişiye doğrudan mesaj atarsa, sosyal medyadan tehdide devam ederse), herhangi bir yargılama yapılmaksızın hakim kararıyla 3 günden 10 güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. İhlalin tekrarı halinde bu süre 15 günden 30 güne kadar uzayabilir.

⚖️ Müşterek Çocukların Velayetinin Değiştirilmesi Davaları 

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Velayetin değiştirilmesi davalarında kamu düzeni esası geçerli olup, hakimi bağlayan en temel unsur “Çocuğun Üstün Yararı”dır. Velayet kendisine bırakılan annenin/babanın yeniden evlenmesi tek başına velayetin değiştirilmesi sebebi sayılmaz (TMK m. 183). Ancak yeni eşin müşterek çocuklara kötü muamelede bulunması, fiziksel/psikolojik şiddet uygulaması, çocuğun odasına rızası dışında girerek istismar şüphesi uyandıran eylemlerde bulunması ve velayet sahibi ebeveynin bu duruma tamamen sessiz kalması, velayetin nezrini (değiştirilmesini) mutlak kılar. Bu tür vahim vakalarda davanın sonlanması beklenmeksizin, çocuğun can ve ruh sağlığının korunması amacıyla yasanın tanıdığı “Tedbiren Geçici Velayet” kurumu (HMK m. 389) acilen talep edilmeli; eş zamanlı yürüyen ceza soruşturması evrakları ve çocuğun beyanları mahkemeye sunulmalıdır.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme
• Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun uyarınca, aile hukukundan doğan velayetin kaldırılması, değiştirilmesi veya düzenlenmesi işlemlerinde mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi’dir. Müstakil Aile Mahkemesi olmayan yerlerde dava, Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bu sıfatla açılır.
• Yetkili Mahkeme: Velayetin değiştirilmesi davalarında yetki kesin olmayıp kamu düzenine ilişkindir. Dava, velayeti kendisinde bulunan davalı ebeveynin yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceği gibi, çocuğun menfaati gereği fiilen yaşadığı/koruma altına alındığı yer mahkemesinde de ikame edilebilir.

💰 2. Uzman İncelemesi (Bilirkişi / BİMER-AGO Raporları) ve Çocuğun Dinlenmesi
• Velayet davalarında mahkeme, tarafların iddiaları ile bağlı kalmayıp resen (kendiliğinden) araştırma yapar. Mahkeme bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman heyet, çocuklarla ve ebeveynlerle adliyede veya yaşam alanlarında görüşerek “Sosyal İnceleme Raporu” (SİR) hazırlar. Ayrıca Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca, idrak çağındaki çocuklar (genellikle 8 yaş ve üzeri) bizzat mahkeme hakimi veya Adli Görüşme Odasında (AGO) uzman eşliğinde dinlenerek eğilimleri ve rızaları tutanağa geçirilir.

🔒 3. İspat Vasıtaları ve Ceza Soruşturması İlişkisi
• Aile içi şiddet ve child istismarı/kötü muamele iddialarında her türlü hukuka uygun delil (WhatsApp yazışmaları, tehdit içeren ses/video kayıtları, çocukların pedagog eşliğinde alınan savcılık ifadeleri, okul rehberlik öğretmeni raporları) delil olarak sunulabilir. Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde açılan soruşturma dosyası (Örn: Çocuk İzlem Merkezi – ÇİM kayıtları veya BİM tutanakları) velayet mahkemesi tarafından bekletici mesele yapılmasa dahi, geçici velayete hükmedilmesi safhasında en güçlü hukuki karinedir.

⚖️

HMK m. 403 Uyarınca Acele Hallerde Delil Tespiti Usul Notları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine yönelik davalarda, tasfiye konusu malvarlığının (özellikle altın, mücevher, nakit gibi tedavülü kolay taşınırlar) mevcut durumu, miktarı ve değeri “tasfiye anındaki” (karara en yakın tarihteki) sürüm değerlerine göre hesaplanır (TMK m. 235). Ancak dava sürecinde bu emtianın gizlenmesi veya elden çıkarılması riski varsa, HMK m. 403 uyarınca “karşı tarafa tebligat yapılmaksızın” acele hallerde delil tespiti istenebilir. Mahkemece bu talebin kabulü halinde, karar karşı tarafa bildirilmeden derhal olay yerine gidilerek bilirkişi marifetiyle sayım ve envanter tespiti yapılır. Bu usul, alacak davasındaki ispat külfetini doğrudan güvence altına alır.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Mal rejimi tasfiyesinden kaynaklanan alacak iddialarına bağlı delil tespitlerinde, asıl davaya bakacak olan mahkeme mutlak görevlidir. Bu nedenle görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Delil tespiti, asıl dava açılmadan önce isteniyorsa, asıl dava yönünden yetkili olan mahkemeden veya tespiti yapılacak malvarlığının, işletmenin ya da eşyanın bulunduğu yer mahkemesinden talep edilebilir (HMK m. 401).

💎Tedavülü Kolay (İşletmede bulunan mücevherat, Banka Kasasında Bulunan Mücevherat gibi) taşınırların tespit edilmesi önemlidir. 

🔒 3. Karşı Tarafa Haber Verilmeksizin İşlem Yapılması 

  • Delilin hemen tespit edilmemesi halinde yok olması, değiştirilmesi veya ulaşılamaz hale gelmesi ihtimali varsa, mahkeme karşı tarafa tebligat çıkarmaksızın tespit kararı verir. Karar ve bilirkişi raporu, ancak tespit işlemi tamamlandıktan sonra karşı tarafa tebliğ edilir.

⚖️TMK m. 166/1 Uyarınca Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Davası

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması hukuki sebebine dayalı çekişmeli boşanma davalarında hakim, tarafların ileri sürdüğü kusur iddialarını somut delillerle değerlendirmekle yükümlüdür. Eşlerden birinin diğerine sosyal ortamlarda hakaret etmesi, küçük düşürücü söylemlerde bulunması, ekonomik şiddet uygulaması (gelirinden fazla harcama yaparak aileyi darlığa düşürmek, ortaklığı bozmaya zorlamak), ortak konuttan kovması, evlilik birliğinden doğan sadakat ve bakım yükümlülüklerini (düzenli ev yaşamı, duygusal ve cinsel yakınlık) ağır şekilde ihmal etmesi tam kusur karinesidir. Davacı eşin maruz kaldığı bu haksız eylemler nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğramışsa, boşanma kararı ile birlikte TMK m. 174/1-2 uyarınca maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi gerekir.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun uyarınca, aile hukukundan doğan tüm dava ve işlerde mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Boşanma davalarında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).

📱 2. Elektronik Deliller ve Ses/Görüntü Kayıtlarının Hukuki Niteliği

  • Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca; tarafların ortak yaşam alanında ya da anlık gelişen olaylarda (tehdit, hakaret, konuttan kovulma anı) gizlice alınan ses/video kayıtları, “delil üretme” kastı taşımayıp o anki haksız eylemi ispat amacı taşıdığı için hukuka uygun delil olarak kabul edilebilir.

  • Eşler arasındaki WhatsApp yazışmaları, kredi kartı ekstreleri, otel/pasaport kayıtları ve sosyal medya (Instagram, Facebook vb.) paylaşımları da kusur oranının tayininde ve ekonomik durum araştırmasında (SED) doğrudan hükme esas alınır.

💰 3. Maddi ve Manevi Tazminat Koşulları

  • Maddi Tazminat (TMK m. 174/1): Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Burada eşin mevcut işindeki geliri veya aile şirketindeki pay durumu dikkate alınır.

  • Manevi Tazminat (TMK m. 174/2): Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini talep edebilir. Toplum önünde tokat atılması, hakaret edilmesi bu kapsamdadır.

⚖️Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Eşin Diğer Eşe Ait Şirket Hisselerini İçeren Alacak Davası 

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Eşler arasında yasal mal rejimi olan “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” geçerli ise, evlilik birliğinin kurulmasından mal rejiminin sona erdiği (genellikle boşanma davasının açıldığı) tarihe kadar karşılığı verilerek elde edilen tüm malvarlığı değerleri edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 219). Evlilik öncesi edinilen şirket hisseleri “kişisel mal” olsa da, evlilik süresi boyunca bu şirketin dağıtılmayan karları, sermayeye eklenen geçmiş yıl karları ve şirketin mali öz varlığındaki artışlar TMK m. 219/4 uyarınca “kişisel malın geliri” sayılarak edinilmiş mal statüsüne geçer ve tasfiyeye dahil edilir. Tasfiyede malların tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın) “sürüm (rayiç) değerleri” esas alınır (TMK m. 232). Ayrıca bir eşin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla üçüncü kişilere (örneğin kardeşine) yaptığı devirler veya hak edilen kira gelirlerinin üçüncü kişilerin hesaplarına aktarılması TMK m. 229 uyarınca “eklenecek değer” olarak hesaplamaya dahil edilir. Bu durumda, davanın ihbar edildiği üçüncü kişilere karşı da hüküm ileri sürülebilir (TMK m. 229/3, m. 241).

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacak davalarında mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Boşanma davasını gören mahkeme yer yönünden yetkilidir. Eğer boşanma davası kesinleşmiş ve bağımsız bir dava açılıyorsa, davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

📈 2. Şirket Hisseleri ve Öz Varlık Hesaplama Yöntemi

  • Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca, eşe ait anonim veya limited şirket hisselerinin tasfiyesinde; evlilik (veya yasal mal rejiminin başlangıç) tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki dönem net olarak belirlenir.

  • Şirket bilançoları, mizanları ve yeminli mali müşavir raporları incelenerek; geçmiş yıl karlarından sermayeye ilave edilen tutarlar, dağıtılmayan karlar ve şirketin aktif-pasif farkından doğan “Öz Varlık” artışı tespit edilir. Davalı eşin hisse oranı (%38’den %47,94’e yükselmesi gibi dönemsel artışlar dahil) dikkate alınarak, bu artışın yarısı oranında (artık değer) davacı eş lehine katılma alacağına hükmedilir.

🔒 3. İhtiyati Tedbir Koşulları (HMK m. 389 – TMK m. 222/3)

  • TMK m. 222/3 uyarınca, bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu yasal karine ve hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı muhtemel durumlar karşısında, davalının şirket hisselerinin veya taşınmazlarının üçüncü kişilere devrinin önlenmesi amacıyla Ticaret Sicil Müdürlüğü veya Tapu Sicil Müdürlüğü nezdinde İhtiyati Tedbir kararı verilmesi talep edilir.

⚖️Mal Rejimi Davasından Önce (Boşanma  Aşamasında) Taşınmazlar Üzerine İhtiyati Tedbir Konulması Talebi

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Evlilik birliği içerisinde edinilen ve eşlerden biri adına tapuda tescil edilen taşınmazların boşanma husumeti nedeniyle üçüncü kişilere devredilmesi riski, uygulamada en sık karşılaşılan hak kayıplarından biridir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesine ilişkin dava açılabilmesi için boşanma davasının kesinleşmesi ön şart ise de; boşanma davasının açılmasıyla mal rejimi zaten bu dava tarihi itibariyle sona ermiş sayılır (TMK m. 225/2). Bu süreçte davalı eşin mal kaçırmasını önlemek adına, ileride açılacak katkı payı/katılma alacağı davasına güvence oluşturması amacıyla HMK m. 389 uyarınca “uyuşmazlık konusu hakkında” veya uyuşmazlığın çözümünü imkansız kılacak durumlar için bağımsız bir dilekçeyle İhtiyati Tedbir talep edilebilir. Hakim, hak kayıplarının önüne geçmek için yaklaşık ispat kuralı çerçevesinde tapu kayıtları üzerine “üçüncü kişilere devir ve tescilin önlenmesi” şerhi işlenmesine karar vermelidir.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kitabından (Aile Hukuku) doğan tedbir taleplerinde mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: HMK m. 390/1 uyarınca ihtiyati tedbir, dava açılmadan önce, esas hakkında yetkili olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak esas davayı gören mahkemeden istenir. Boşanma davasının açıldığı yer aile mahkemesi yetkilidir.

🔒 2. Tedbir Talebinde Dikkat Edilecek Hususlar ve Teminat

  • Yaklaşık İspat (HMK m. 390/3): Tedbir talep eden taraf, davanın esası yönünden haklılığına ilişkin somut deliller (evlilik süresi, devam eden boşanma davasının esas numarası, tapu kayıt örnekleri) sunarak haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.

  • Teminat Durumu: Aile mahkemeleri, eşler arasındaki bu tür mal rejimine yönelik tedbir taleplerinde tarafların hak dengesini gözeterek çoğunlukla teminatsız olarak ya da sembolik bir teminat karşılığında üçüncü kişilere devrin önlenmesi şerhi koymaktadır.

⚖️Yurt Dışı Taşınmaz Alımları, Mesleki Kazançlar ve Bireysel Emeklilik Fonlarının Tasfiyesi

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Bu tasfiye dilekçesi; kamu görevlisi statüsündeki mesleki kazançları, yurt dışı kaynaklı gayrimenkul yatırımlarını ve birden fazla özel emeklilik (BES) fonunu aynı anda barındıran çok katmanlı davalar için tam bir usul haritasıdır. Tasfiyede dikkat edilmesi gereken kritik hususlar şunlardır:

  • Mesleki Kazançların Tespiti (TMK m. 219/1): Kamu görevlisi veya serbest meslek mensubu olan eşin evlilik süresince elde ettiği net kazançlar, “çalışmanın karşılığı olan edinimler” kapsamında edinilmiş maldır. İlgili Gelir İdaresi Başkanlığı ve Vergi Dairesi müdürlükleri üzerinden geriye dönük matrah ve kazanç sorgulaması yapılarak artık değer belirlenir.

  • Yurt Dışı Gayrimenkul Yatırımları: Yurt dışındaki bir mülkün doğrudan mülkiyeti yerine, evlilik birliği içinde o mülkün edinilmesi için ödenen “peşinat” ve boşanma davasının açıldığı tarihe kadar ödenen “yabancı para birimi cinsinden kredi taksitleri” tasfiyeye dahil edilir. Yargıtay içtihatları uyarınca, yabancı para birimi üzerinden yapılan bu ödemelerin mal rejiminin sona erdiği tarihteki (boşanma davası açılış tarihi) Merkez Bankası kur karşılığı üzerinden Türk Lirası cinsinden katılma alacağı hesaplanır.

  • Bireysel Emeklilik (BES) ve Mesleki Sandık Fonları (TMK m. 219/2): İlgili meslek birliği nezdindeki fonlar ile özel sigorta şirketlerindeki BES birikimlerinin; evlilik tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasında kalan “toptan ödeme/katkı payları ve bu paylara isabet eden nema/gelirleri” edinilmiş mal kabul edilir. İlgili kurumlardan geriye dönük mizan ve fon hareket tablolarının istenmesi zorunludur.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Mal rejiminin tasfiyesi ile katılma ve değer artış payı alacaklarında mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Boşanma davasının açıldığı yer mahkemesi ya da boşanma kesinleşmişse davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

⚖️Boşandığı Kocanın Soyadını Kullanmaya İzin Davası (TMK m. 173/2)

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Bu dava türü, niteliği gereği bir “aile hukuku” davası olup yasal dayanağını Türk Medeni Kanunu’nun 173. maddesinin 2. fıkrasından almaktadır. Maddi Şartlar (Menfaat ve Zarar Unsuru): Mahkemenin kadının boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verebilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Birincisi; kadının bu soyadını kullanmakta haklı bir menfaatinin bulunması (sosyal, ticari, akademik veya mesleki hayatta bu soyadı ile tanınması, markalaşması, çocuklarıyla aynı soyadını taşıma arzusu vb.). İkincisi ise; bu durumun boşandığı kocaya hiçbir zarar vermeyeceğinin ispatlanmasıdır.

  • Davalı Taraf ve Husumet: Bu davada husumet, doğrudan boşandığı kocaya yöneltilir. Nüfus Müdürlüğü’ne husumet yöneltilmez. Anlaşmalı boşanma protokolünde soyadına dair bir hüküm bulunsa dahi, sonradan menfaat şartları değiştiğinde bu dava bağımsız olarak her zaman açılabilir.

  • Hak Düşürücü Süre: Boşandığı kocanın soyadını kullanmaya izin davası herhangi bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir; evlilik birliği boşanma ile sona erdikten sonra her zaman açılabilir.

  • Kararın Niteliği ve Şartların Değişmesi: Bu dava sonucunda verilen izin kararı kesin bir hüküm oluşturmaz. İlerleyen süreçte kadının menfaatinin ortadan kalkması veya kocanın soyadının kullanılması nedeniyle zarara uğraması halinde, koca her zaman bu iznin kaldırılmasını (TMK m. 173/3) talep edebilir.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun uyarınca, Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabından (Aile Hukuku) kaynaklanan bu davada mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Davalının (boşandığı kocanın) davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili mahkemedir.

⚖️İştirak Nafakasının Artırılması ve Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi Davaları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Bu dava dilekçesi, uygulamada sıklıkla birlikte açılan iki önemli aile hukuku talebini (iştirak nafakasının artırılması ve şahsi münasebetin genişletilmesi) içermektedir. 

  • İştirak Nafakasında Değişen Şartlar (TMK m. 331): Anlaşmalı boşanma protokolüyle belirlenen nafaka miktarları hiçbir zaman kesin hüküm teşkil etmez. Çocukların yaşlarının büyümesi, eğitim kademelerinin değişmesi (devlet okulundan lüks özel koleje geçiş, kreş ihtiyacı), enflasyonist ortamda paranın alım gücünü yitirmesi ve nafaka yükümlüsü babanın gelirinin/kariyerinin (kurumsal şirketlerde üst düzey çalışma vb.) artması, nafakanın artırılması için tam bir haklı gerekçedir.

  • Çocuğun Eğitim ve Bakım Giderlerinin İspatı: Özel okul faturaları, servis-yemek taahhütnameleri, bale/piyano gibi sosyal gelişim kurs ödemeleri ile sağlık/terapi makbuzları mahkemeye sunularak çocuğun sosyo-ekonomik yaşam standardı somutlaştırılmalıdır. Anlaşmalı boşanma esnasında babanın bu giderleri karşılayacağına dair sözlü veya fiili taahhütlerinin boşanma sonrası yerine getirilmemesi, dava dilekçesinde kusur ve samimiyetsizlik karinesi olarak işlenir.

  • Kişisel İlişkinin Genişletilmesi ve “Üstün Yarar” İlkesi: Çocukların yaşça büyümesiyle birlikte babayla sadece gündüzleri kısıtlı saatlerde görüşmesi (yatılı olmayan ilişki), baba-çocuk bağının kopmasına neden olmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca, çocuğun ruhsal ve bedensel gelişimini engellemeyecek şekilde, hafta sonları yatılı olacak biçimde (Cuma akşamından Pazar akşamına kadar) kişisel ilişkinin genişletilmesi çocuğun üstün yararına tam uyumludur.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Nafakanın artırılması ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi davalarında mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Nafaka davalarında yasal ayrıcalık gereği davacının (anne/çocuğun) yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Dolayısıyla davanın açıldığı yer Aile Mahkemeleri tam yetkilidir.

⚖️ Yaşlılık ve Hastalık Nedeniyle Kısıtlama (TMK m. 408) ve Vasi Tayini 

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Türk Medeni Kanunu’nun 408. maddesi uyarınca; yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kısıtlanmasını talep edebilir. Uygulamada, kısıtlı adayının fiziki veya akli durumu sebebiyle kendi işlerini göremeyecek durumda olması halinde mahkeme, tam teşekküllü bir devlet hastanesinden veya Adli Tıp Kurumu’ndan sağlık kurulu raporu (vasi tayini raporu) celbeder. Ayrıca kısıtlı adayının mahkemece dinlenmesi (TMK m. 408 gereği beyanının alınması) zorunludur; adayın hastanede veya yatağa bağımlı olması durumunda hakim, naip hakim veya istinabe yoluyla adayı bulunduğu yerde bizzat dinler. Vasi olarak atanacak kişinin, kısıtlı adayı ile arasında menfaat çatışması bulunmayan ve onun bakımıyla en iyi şekilde ilgilenebilecek yakın akrabalarından (özellikle altsoydan) seçilmesine öncelik verilir.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: TMK m. 397 uyarınca, vesayet işlerinde mutlak görevli makam Sulh Hukuk Mahkemesi‘dir (Vesayet Makamı).

  • Yetkili Mahkeme: TMK m. 411 uyarınca, vesayet işlerinde kesin yetki kuralı mevcut olup, yetkili mahkeme kısıtlanacak kişinin yerleşim yeri mahkemesidir. Kısıtlı adayının yerleşim yeri değişmedikçe yetki kamu düzenine ilişkin olarak uygulanır.

⏰ 2. Tedbir Talepleri ve İlan

  • Yargılama süresinde kısıtlı adayının mal varlığının korunması, banka hesaplarının kötüye kullanılmaması ve taşınmazlarının devredilmemesi için tapu siciline ve bankalara ivedilikle “Kısıtlılık Şerhi/Tedbir Konulması” yönünde ara karar kurulması talep edilmelidir.

  • Kısıtlama kararı kesinleştiğinde, durum kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan olunur (TMK m. 410).

⚖️ Boşanma Öncesi Çocuk İçin Yurt Dışına Çıkış Yasağı İhtiyati Tedbir Usul Notları

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Henüz açılmış bir boşanma davası olmasa dahi, eşlerden birinin müşterek çocuğu haksız şekilde yurt dışına kaçırma, velayet hakkını ihlal etme veya diğer eşle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi tamamen kesme tehlikesinin varlığı halinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389 vd. uyarınca “bağımsız bir ihtiyati tedbir” davası açılması mümkündür. Müşterek çocuğun çifte vatandaşlığının (veya yabancı ülke vatandaşlığının) bulunması ve diğer eşin bu durumu tehdit unsuru olarak kullanması, Yargıtay uygulamalarında “telafisi imkansız zarar tehlikesi” ve “yaklaşık ispat” koşulunun gerçekleştiği şeklinde yorumlanmaktadır. Mahkemece verilen yurt dışı çıkış yasağı tedbir kararı, UYAP entegrasyonu üzerinden ivedilikle Emniyet Genel Müdürlüğü Pasaport Daire Başkanlığı ile Hudut Kapıları Büro Amirliklerine bildirilir. HMK m. 397/1 uyarınca, davanın açılmasından önce ihtiyati tedbir kararı verilmişse; tedbir isteyen, bu kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki (boşanma/velayet) davasını açmak ve dava açtığına ilişkin evrakı tedbiri uygulayan icra dairesine veya doğrudan mahkemeye sunmak zorundadır. Aksi halde tedbir kararı kendiliğinden kalkar.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca, aile hukukundan doğan tüm geçici hukuki koruma ve tedbir taleplerinde mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu sıfatla Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.

  • Yetkili Mahkeme: HMK m. 390/1 uyarınca ihtiyati tedbir, esas hakkındaki dava açılmadan önce, esas hakkında yetkili olan mahkemeden istenir. TMK m. 168 uyarınca boşanma ve velayet davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

🔒 2. İhtiyati Tedbirde Teminat Koşulu

  • HMK m. 392 uyarınca ihtiyati tedbir talep eden, haksız çıkma ihtimaline binaen teminat göstermek zorundadır. Ancak somut olay müşterek çocuğun velayeti, güvenliği ve üstün yararına ilişkin olduğundan, kamu düzenini ilgilendiren bu tür aile hukuku tedbirlerinde mahkemelerce kural olarak teminatsız şekilde tedbir kararı tesis edilmektedir.

⚖️ GÜVEN SARSICI DAVRANIŞ VE SADAKATSİZLİK NEDENİYLE BOŞANMA DAVALARI 

1. Hukuki Gerekçenin Belirlenmesi ve Madde Seçimi Tuzağı

  • Genel ve Özel Boşanma Sebepleri: Sadakatsizlik eylemleri, eğer cinsel birlikteliğin kesin delilleriyle (otel kayıtları, suçüstü vb.) ispatlanabiliyorsa TMK m. 161 (Zina) özel sebebine dayandırılabilir. Ancak cinsel birliktelik tam ispatlanamıyor, sadece yoğun mesajlaşma, gizli buluşmalar ve flört düzeyinde kalıyorsa dava TMK m. 166/1-2 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması – Genel Sebepli) olarak açılmalı ve sadakatsizlik bir “ortak hayatı çekilmez kılan kusur” olarak işlenmelidir.

  • Geçici Önlemler (TMK m. 169): Boşanma davası devam ederken talep edilecek geçici velayet, konut tahsisi ve tedbir nafakası gibi talepler  TMK m. 169 uyarınca mahkemeden istenmelidir.

2. Dijital Delillerin Hukuka Uygunluğu ve İspat Gücü

  • Görünür Alan Tasarrufu: Yargıtay içtihatlarına göre, eşlerin ortak yaşam alanında (evdeki bilgisayarda, salondaki masada) açıkta bıraktığı telefon, bilgisayar veya günlük gibi unsurlardan elde edilen ekran görüntüleri ve mesajlar hukuka aykırı delil sayılmaz; evlilik birliğinde sadakat yükümlülüğü sadakat korumasından önce gelir. Ancak gizlice telefona casus yazılım (dinleme programı) yüklenerek elde edilen kayıtlar hukuka aykırıdır ve dosyayı riske atar.

  • Sosyal Medya ve HTS Kayıtları: Davalı eşin üçüncü kişilerle sosyal medyadaki (Facebook, Instagram vb.) kamuya açık etkileşimleri, beğenileri ve yorumları yan delil olarak sunulabilir. Mahkemeden ilgili GSM operatörlerinden HTS (arama sıklığı, saati ve mesaj trafiği) kayıtlarının celbi talep edilmelidir (İçerik islenemez, sadece trafik tespit edilir).

3. Üçüncü Kişilerden Delil Toplama ve Kamera Kayıtları

  • Elden Takip Yetki Belgesi: Otel, restoran, site yönetimi veya iş yerlerine ait güvenlik kamera kayıtlarının üzerine belirli bir süre sonra otomatik olarak yeni kayıt yazılmaktadır (genelde 15-30 gün). Bu delillerin karartılmasını önlemek için dilekçede mutlaka “Müzekkerelerin elden takipli olarak tarafımıza verilmesi” talep edilerek mahkeme kararı elden ilgili kuruma tebliğ edilmelidir.

⚖️ TMK m. 166/1 Uyarınca Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Davası

(Aşırı Kıskançlık, Baskı ve Duygusal İlgisizlik İddiaları Kapsamınsa Kusur ve İspat)

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine dayalı boşanma davalarında; aşırı kıskançlık, eşin sosyal/profesyonel hayatını kısıtlayıcı baskılar oluşturma ve duygusal/cinsel ilgisizlik (aynı evde iki yabancı gibi yaşama) Yargıtay tarafından doğrudan “duygusal ve psikolojik şiddet” olarak kabul edilmektedir. Eşlerden birinin haklı bir sebep olmaksızın ortak yaşamı şekli bir birlikteliğe indirgemesi, zor günlerde (hastalık, cenaze vb.) eşini yalnız bırakması ve yersiz sadakatsizlik ithamlarında bulunması tam kusur karinesidir. Bu nitelikteki ağır ve sürekli haksız eylemler nedeniyle davacı eşin ortak hayatı sürdürme ümidi tamamen ortadan kalkmış ve kişilik hakları saldırıya uğramışsa, boşanma ile birlikte TMK m. 174/1-2 uyarınca maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi yasal zorunluluktur.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca, aile hukukundan doğan tüm uyuşmazlıklarda mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: TMK m. 168 uyarınca boşanma davalarında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

📱 2. Kıskançlık ve İlgisizlik Olgularında Delillerin Hukuki Niteliği

  • Elektronik ve Dijital Deliller: Aşırı kıskançlık içeren mesajlar, yersiz ithamlar içeren SMS/WhatsApp yazışmaları ve sosyal medya paylaşımları HMK m. 199 uyarınca “Belge” niteliğindedir. Bu kayıtlar, psikolojik baskının sürekliliğini ispatta doğrudan hükme esas alınır.

  • Anlık Ses ve Görüntü Kayıtları: Eşlerin ortak yaşam alanında veya ani gelişen kriz anlarında (hakaret, aşırı kıskançlık krizi, fiziki/psikolojik şiddet anı) gizlice alınan ses ve video kayıtları; sistematik bir “delil üretme” kastı taşımayıp, mevcut bir haksız eylemi ve hak ihlalini ispat amacı taşıdığı için Yargıtay içtihatları doğrultusunda hukuka uygun delil olarak kabul edilir.

  • Terapist ve Uzman Kayıtları: Evlilik birliğini kurtarmak amacıyla gidilen aile danışmanları veya psikologların seans süreçlerine ilişkin kayıtlar; tarafların evliliğe yaklaşımını, davalının seansları keyfi terk etmesini veya önerilen tedavileri (ilaç/terapi) reddettiğini gösteren güçlü birer kusur karinesidir.

👥 3. Tanık Beyanlarının Rolü ve Stratejik Bildirimi

  • İspat Gücü: Kıskançlık krizleri, sosyal çevre kısıtlamaları, eşlerin ev içinde ayrı odalarda yaşaması (duygusal kopuş) ve zor günlerdeki (hastalık, taziye vb.) ilgisizlik gibi soyut/aile içi olguların ispatında, duruma bizzat vakıf olan aile bireylerinin, komşuların veya yakın arkadaşların tanıklığı en kritik delildir.

  • Süreç Yönetimi: HMK m. 119 ve m. 240 uyarınca, dava açılışında tanık isimlerinin hemen deşifre edilerek karşı tarafça baskı altına alınmasını önlemek amacıyla dilekçede “tanık isim ve adresleri bilahare bildirilecektir” ibaresi kullanılabilir. Mahkemenin ön inceleme aşamasında vereceği kesin süre içinde tebligata yarar adresler ve kimlik bilgileri listeyle sunulmalıdır.

💰 4. Maddi ve Manevi Tazminat Koşulları

  • Maddi Tazminat (TMK m. 174/1): Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri (eşin desteği, sosyal güvence, geleceğe yönelik ekonomik beklentiler) zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat talep edebilir. Kusurlu eşin güncel geliri, kariyer olanakları ve varsa şirket ortaklıkları/prim dökümleri bu miktarın tayininde (SED araştırmasıyla birlikte) dikkate alınır.

  • Manevi Tazminat (TMK m. 174/2): Boşanmaya sebep olan olaylar (özellikle toplum önünde veya aile içinde yapılan ağır kıskançlık suçlamaları, hakaretler, eşi aşağılayarak yalnızlaştırma ve duygusal şiddet) yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini talep edebilir.

⚖️ Evlilik Birliğinde Mal Kaçırma Kastıyla Yapılan Devirlerde Muvazaa ve Tasarrufun İptali Davası

📌 ÖNEMLİ MESLEKİ NOT: Bu dava, genel hükümlere dayalı nispi muvazaa (TBK m.19) ile İcra ve İflas Kanunu’nun 277 ve devamı maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davasının terditli (kademeli) olarak bir arada açıldığı özel bir dava türüdür. Mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı) davası devam ederken, davalı eşin tasfiye dışı bırakmak amacıyla malvarlığını devretmesi halinde davacı eşin bu davayı açmakta hukuki yararı sabittir. Davada mülkiyetin tespiti veya üçüncü kişiye tescilinden ziyade, mal rejiminden doğan alacağın tahsilini güvence altına almak için tasarrufun iptali ve borçlu eşin katılma alacağı borcuna karşılık davalı üçüncü kişilerin  sorumluluğuna hükmedilmesi istenir.

⚖️ 1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve yerleşik daire içtihatları uyarınca, boşanma veya mal rejimi davası açıldıktan sonra üçüncü kişilere yönelik açılacak muvazaalı tasarrufun iptali davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Dava, aile hukukundan ziyade borçlar hukuku ve icra iflas hukukunun genel hükümlerine dayandığından Aile Mahkemesi görevli değildir.

  • Yetkili Mahkeme: HMK m. 6 uyarınca genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Taşınmazın aynına ilişkin bir mülkiyet ihtilafı olmayıp tasarrufun iptali niteliğinde olduğundan HMK m.12 (kesin yetki) uygulanmaz. Ancak somut olayda hem davalıların ikametgahi hem de taşınmazların bulunduğu yer İzmir olduğundan, yetkili mahkeme İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.

⏰ 2. Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı

  • İİK m. 284 Uyarınca 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre: İcra ve İflas Kanunu kapsamında açılan tasarrufun iptali davalarında, tasarrufun (devrin) yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Somut olayda devir yakın tarihte ([DEVİR TARİHİ]) yapıldığından hak düşürücü süre yönünden bir risk bulunmamaktadır.

  • TBK m. 19 Uyarınca Muvazaa Yönünden Süresizlik: Genel hükümlere dayalı muvazaa (mutlak/nispi butlan) iddiaları zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Muvazaalı işlem hiçbir zaman geçerlilik kazanmayacağından, bu yönüyle her zaman ileri sürülebilir.

🛑 3. İhtiyati Tedbir Talebi ve Yaklaşık İspat Kriteri

  • İhtiyati Tedbir (HMK m. 389): Mal rejiminin tasfiyesi davası sonuçlanıncaya kadar, davalı çocukların taşınmazları iyiniyetli dördüncü kişilere devretme riski çok yüksektir. Bu durum alacağın tahsilini imkânsız hale getireceğinden, HMK m.389 uyarınca taşınmazların tapu kaydına “Teminatsız Olarak” İhtiyati Tedbir konulması talep edilmelidir.

📜 4. Yakın Akrabalık Devirlerinin ve Bedel Farkının Delil Niteliği

  • Karşılıksız Kazandırma ve Akrabalık Karinesi (İİK m. 278/3-1): Borçlunun; eşine, usul ve füruuna (çocuklarına, torunlarına) veya ikinci dereceye kadar akrabalarına yaptığı devirler kanunen bağışlama (karşılıksız kazandırma) hükmündedir ve doğrudan iptale tabidir. Somut olayda devralanlar müşterek çocuklardır.

  • Zarar Verme Kastının Bilinmesi (İİK m. 280/1-2): Borçlu eşin mali durumunu, boşanma sürecini ve diğer eşten mal kaçırma kastını yakın akrabaların bilmediği hayatın olağan akışı kapsamında savunulamaz. Devralanların ödeme güçlerinin olmadığı da davacının delil olarak ispat vasıtasıdır. 

⚖️ Boşanma Sonrası Haklı Nedenle Soyadı Değiştirme Davaları

1. Görevli ve Yetkili Mahkeme Kuralları

  • Görevli Mahkeme: Ad ve soyadın değiştirilmesi veya düzeltilmesi davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir (TMK m. 27 ve HMK genel yetki kuralları).

  • Husumet: Dava, ilgili Nüfus Müdürlüğü (nüfus kayıtlarının düzeltilmesi/değiştirilmesi söz konusu olduğu için) husunetiyle açılır.

2. Hukuki Dayanak ve Haklı Neden Kavramı

  • Yasal Dayanak: TMK m. 27 uyarınca adın ve soyadın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanabilir. Boşanma davasında eski eşin soyadını kullanma izni alınmış olsa dahi, sonradan ortaya çıkan manevi rahatsızlıklar, sosyal çevre baskısı, iş hayatındaki uyumsuzluklar veya psikolojik yıkımlar “haklı neden” olarak kabul edilmektedir.

  • Süre Sınırı: Boşanma kesinleştikten sonra soyadı değişikliği için kanunda hak düşürücü kısa bir süre öngörülmemiştir; şartlar oluştuğunda her zaman dava açılabilir.

3. İspat Yükü ve Deliller

  • Boşanma İlami: Kesinleşmiş boşanma ilamı ve gerekçeli kararı davanın temel dayanağıdır.

  • Tanık Beyanları: Müvekkilin eski soyadını taşımaktan duyduğu rahatsızlığı, sosyal çevrede yaşadığı olumsuzlukları ve haklı nedenleri ispatlamak adına tanık dinletilmesi davanın ispatı açısından etkindir.

 

⚖️ Boşanma Sonrası Haklı Nedenle Soyadı Değiştirme Davaları

1. Görevli ve Yetkili Mahkeme Kuralları

  • Görevli Mahkeme: Ad ve soyadın değiştirilmesi veya düzeltilmesi davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir.

  • Yetkili Mahkeme: Davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir (TMK m. 27 ve HMK genel yetki kuralları).

  • Husumet: Dava, ilgili Nüfus Müdürlüğü (nüfus kayıtlarının düzeltilmesi/değiştirilmesi söz konusu olduğu için) husunetiyle açılır.

2. Hukuki Dayanak ve Haklı Neden Kavramı

  • Yasal Dayanak: TMK m. 27 uyarınca adın ve soyadın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanabilir. Boşanma davasında eski eşin soyadını kullanma izni alınmış olsa dahi, sonradan ortaya çıkan manevi rahatsızlıklar, sosyal çevre baskısı, iş hayatındaki uyumsuzluklar veya psikolojik yıkımlar “haklı neden” olarak kabul edilmektedir.

  • Süre Sınırı: Boşanma kesinleştikten sonra soyadı değişikliği için kanunda hak düşürücü kısa bir süre öngörülmemiştir; şartlar oluştuğunda her zaman dava açılabilir.

3. İspat Yükü ve Deliller

  • Boşanma İlami: Kesinleşmiş boşanma ilamı ve gerekçeli kararı davanın temel dayanağıdır.

  • Tanık Beyanları: Müvekkilin eski soyadını taşımaktan duyduğu rahatsızlığı, sosyal çevrede yaşadığı olumsuzlukları ve haklı nedenleri ispatlamak adına tanık dinletilmesi davanın ispatı açısından etkindir.

 

⚖️YABANCI BOŞANMA İLAMININ TANINMASI VE TENFİZİ

Tanıma ve Tenfiz (MÖHUK m. 50):

  • Fıkra 1: “Yabancı mahkemelerce hukuk davalarında verilen ve o ülkenin kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi yetkili mahkeme tarafından tanınmasına bağlıdır.”

  • Tenfiz Şartları (MÖHUK m. 54): Kararın tenfizi için Türkiye ile karar veren devlet arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) bulunması, ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuya ilişkin olması, kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmemesi ve savunma haklarına riayet edilmiş olması gerekir.

Tanıma ve Tenfiz Davasında Çok Kritik Hukuki Kurallar

Bu dava sürecinde dikkate alınması gereken en önemli hususlar şunlardır:

  1. Kesinleşme ve Apostil Şartı Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de işleme konulabilmesi için kararın kesinleşmiş olması ve üzer certeza Apostil şerhi (veya ilgili konsolosluk tasdiki) bulunması şarttır. Apostilsiz belgelerle dava açılamaz.

  2. Yeminli Tercüme Zorunluluğu Yabancı dilde verilen mahkeme kararı ve gerekçesi, Türkiye’deki mahkemeye sunulmadan önce yetkili bir yeminli tercüme bürosu tarafından Türkçe çevirilmeli ve noter onayından geçmelidir.

  3. Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Temel Fark

    • Tanıma: Yabancı mahkeme kararının (örneğin boşanma kararının) kesin delil ve kesin hüküm teşkil etmesi amacıyla yapılır (Genellikle nüfusa tescil için yeterlidir).

    • Tenfiz: Kararın icra edilebilmesi (örneğin nafaka, tazminat veya velayet gibi icrai hükümlerin uygulanması) gerekiyorsa tanıma ile birlikte tenfizine de karar verilmesi gerekir.

Tanıma ve Tenfizde İspat ve Deliller

Bu davalarda tanık dinletilmesine veya yeniden yargılama yapılarak esasa girilmesine gerek yoktur. Türk mahkemesi sadece yabancı mahkeme kararının usule uygun olup olmadığını denetler. En sık kullanılan deliller şunlardır:

  • Yabancı Mahkeme İlamı ve Kesinleşme Şerhi: Apostil şerhi işlenmiş orijinal karar ve onaylı sureti.

  • Türkçe Tercüme: Kararın yeminli tercüman onaylı çevirisi.

  • Nüfus Kayıtları: Tarafların güncel nüfus aile tablosu kayıtları.

  • Tebligat ve Savunma Hakları Belgeleri: Yabancı ülkedeki yargılamada karşı tarafın savunma hakkını kullandığını veya usulüne uygun tebligat yapıldığını gösteren belgeler.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Aile hukuku kapsamındaki kararlarda (boşanma vb.) görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

  • Yetkili Mahkeme: MÖHUK m. 51 uyarınca yetkili mahkeme; davalının Türkiye’deki yerleşim yeri, o da yoksa sakin olduğu yer mahkemesidir. Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu yer yoksa talep edenin rubu saatine göre Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biridir.